Το 1896 αποτέλεσε χρονολογία ορόσημο για την ιστορία του αθλητισμού αλλά και του ελληνικού κράτους, καθώς τότε πραγματοποιήθηκαν στην Αθήνα οι πρώτοι Ολυμπιακοί Αγώνες του νεότερου και σύγχρονου κόσμου αποτελώντας έτσι ένα σημαντικό γεγονός με ιδιαίτερο πολιτικό, κοινωνικό και πολιτισμικό κυρίως αντίκτυπο. Η πραγμάτωση των Ολυμπιακών Αγώνων εκείνη την χρονική συγκυρία για την Ελλάδα συνάντησε τις οικονομικές δυσκολίες που είχαν προκύψει, τις έντονες αντιπαραθέσεις του πολιτικού δικομματικού κατεστημένου αλλά και τις ιδεολογικές νόρμες του εθνικού αφηγήματος της Μ. Ιδέας σχετικά με την σύνδεση και αναγέννηση της αρχαίας ελληνικής κληρονομιάς στο πλαίσιο μιας συγκυρίας με διεθνή ακτινοβολία όπως αυτή της 1ης Ολυμπιάδας.
γράφει ο Χρήστος Στρύφτος
ιστορικός
Τα μεγάλα και πολυδάπανα έργα υποδομών και η απότομη στροφή στο φιλελεύθερο αστικό οικονομικό μοντέλο κατά την περίοδο Τρικούπη οδήγησαν την Ελλάδα σε πτώχευση τρία χρόνια πριν, έτσι ώστε η ελληνική κοινωνία να έρχεται αντιμέτωπη με την φτώχεια και την ανασφάλεια. Η οικονομική κρίση και οι οξυμένες ελληνοτουρκικές σχέσεις λόγω της Κρητικής Επανάστασης που είχε ξεσπάσει έφερναν τον ελληνικό λαό να αλληλοεπιδρά με μεγαλοïδεατικές κορώνες και να αποζητά προοπτικές εθνικής ανάτασης. Ακριβώς οι Ολυμπιακοί Αγώνες πέρα από το «ευ αγωνίζεσθαι» που δεόντως πρέσβευαν, εκείνη την χρονική περίοδο της διοργάνωσής τους το 1896 προέβαλαν το ελληνικό βασίλειο ως θεματοφύλακα της ολυμπιακής παράδοσης και άτυπα ανέδειξαν το επιχείρημα της ιστορικής σύνδεσης του αρχαίου με τον νεότερο ελληνισμό. Πράγματι η επιτυχής έκβαση των Ολυμπιακών Αγώνων στην Αθήνα, η διεθνής προβολή της ιστορικής αναβίωσης του σημαντικού αυτού γεγονότος και οι πολυάριθμες νίκες της ελληνικής συμμετοχής όπως αυτή στον «Μαραθώνιο» του 1896 με χρυσό ολυμπιονίκη τον Μαρουσιώτη Σπύρο Λούη, συνέβαλαν στην ενίσχυση της εθνικής αυτοπεποίθησης και την καλλιέργεια της συλλογικής υπερηφάνειας των Ελλήνων. Η κυβέρνηση Δηλιγιάννη μαζί με το παλάτι στήριξαν πολιτικά κι εθνικά την διοργάνωση των Ολυμπιακών Αγώνων στην Αθήνα και πίστεψαν στην προσπάθεια των πρωτοστατών κι εμπνευστών του όλου εγχειρήματος που δεν ήταν άλλοι από τους Έλληνα ευεργέτη Δημήτριο Βικέλα πρώτο πρόεδρο της Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής (ΔΟΕ) και του ιδρυτή αυτής Γάλλο φιλέλληνα βαρόνο Πιερ Ντε Κουμπερτέν.
Αθλητικοί σύλλογοι, σωματεία, δημοσιογράφοι, πνευματικοί άνθρωποι ακόμη και οι Ένοπλες Δυνάμεις της χώρας φάνηκαν σπουδαίοι αρωγοί για την επιτέλεση των διεργασιών των Ολυμπιακών Αγώνων. Ο Δημήτριος Βικέλας σε επιστολή τους προς τον πρόεδρο του ποδηλατικού συλλόγου Αθηνών Μιλτιάδη Νεγρεπόντη παρουσιάζει την θέση του πως ο Ολυμπισμός ως αθλητικός θεσμός συνιστούσε επιπλέον μια συνθήκη ηθικής διαπαιδαγώγησης, αναγνωρίζοντας παράλληλα την σημαντικότητα της άθλησης ως μέσο διεθνούς επικοινωνίας των λαών αλλά και της επαφής των ανθρώπων με τα λαϊκά εθνικά τους θεμέλια. Ο καθηγητής αρχαιολογίας Χρήστος Τσούντας σε δημοσίευσή του στην εφημερίδα «ΑΚΡΟΠΟΛΙΣ» το 1896 αναφέρει μεταξύ άλλων πως οι σύγχρονοί του αδιαφορούσαν για την εκγύμναση του σώματός τους και οι Ολυμπιακοί Αγώνες ήταν εκείνη η περίσταση όπου θα έπρεπε πλέον να παραδειγματιστούν από το αρχαίο ελληνικό πνεύμα και να αντιληφθούν τις αξίες της γυμναστικής, της άμιλλας ακόμη του ανθρωπισμού και της ελευθερίας. Η ιδεολογική μετουσίωση του ολυμπιακού αθλητικού ιδεώδους σε οικουμενικό επίπεδο αναδεικνύεται με τρόπο λυρικό από τον διάσημο Έλληνα ποιητή Κωστή Παλαμά στο ποιητικό του δημιούργημα «Ο Ολυμπιακός Ύμνος».
Ο ελληνικός αλλά και ο διεθνής τύπος του 1896 («ΕΦΗΜΕΡΙΣ», «Τα Ολύμπια», «ΠΑΛΙΓΓΕΝΕΣΙΑ» και “TIMES”, “MAIL EXPRESS, “LE TEMPS” αντίστοιχα) διαφήμισαν τους Ολυμπιακούς Αγώνες και τις συμμετοχές ενώ οι εφημερίδες «ΤΟ ΑΣΤΥ» και «ΑΚΡΟΠΟΛΙΣ» ασχολήθηκαν εντατικά με την παρουσίαση των Αγώνων δημοσιεύοντας παράλληλα αρκετές συνεντεύξεις του Βικέλα. Άρθρα που αναδεικνύουν την ελληνική αναβίωση των Ολυμπιακών αγώνων γεμίζουν τα εξώφυλλα του ξένου τύπου όπως π.χ. συνέβη στην γαλλική εφημερίδα “L’ OEUVRE D’ ART”, ενώ ταυτόχρονα ο ελληνικός τύπος κατακλύζεται από δημοσιεύματα τα οποία προβάλλουν τον ενθουσιασμό και τις ευχαριστήριες επιστολές του βασιλιά Γεωργίου Α΄ των Ελλήνων και του διαδόχου Κωνσταντίνου προς τις νικήτριες ελληνικές συμμετοχές καλώντας τες σε πρόποση στα ανάκτορα όπως παρουσιάζει η εφημερίδα «ΣΚΡΙΠ» (4/1896). Επιπλέον ο βασιλεύς Γεώργιος με ιδιαίτερη τιμή αναγνώρισε τις σημαντικές προσφορές των Ελλήνων μεγαλοαστών ευεργετών που στην ουσία έδωσαν σάρκα και οστά στην πραγμάτωση του όλου εγχειρήματος της 1ης Ολυμπιάδας του 1896 κι έτσι λοιπόν στην εφημερίδα «ΠΡΩΙΑ» εκφράζει τον ένθερμο θαυμασμό του στον Γεώργιο Αβέρωφ τον αναστηλωτή του Καλλιμάρμαρου Σταδίου παρομοιάζοντάς τον με έναν δεύτερο «Ηρώδη Αττικό» ενώ στην «Εφημερίδα της Κυβερνήσεως» ανακοινώνει την τιμητική απονομή του Σταυρού του Σωτήρος στον Δ. Βικέλα.
Ο Δημήτριος Βικέλας ως γνήσιος ευπατρίδης διπλωμάτης αξιοποιώντας τις ισχυρές γνωριμίες του από την μακρόχρονη παρουσία του στο Παρίσι, προώθησε μεν την διεξαγωγή των Αγώνων στην Αθήνα αλλά συνέβαλε δε ενεργά στην ισχυροποίηση των σχέσεων μεταξύ των δυο χωρών Ελλάδας – Γαλλίας. Σε αυτά τα χρόνια της δράσης του Βικέλα και επί προεδρίας του στην ΔΟΕ οι ελληνογαλλικές σχέσεις είχαν καλλιεργηθεί σε μεγάλο βαθμό. Η «ΕΣΤΙΑ» δημοσιεύει επιστολή του Βικέλα εκ μέρους της Εθνικής Εταιρείας της οποίας υπήρξε μέλος, προς τον διαπρεπή Γάλλο πολιτικό Κλεμανσώ, όπου και τον ενημερώνει για το εθνικό συμφέρον της Ελλάδας στο να επιτευχθεί η ένωση με την Κρήτη επικαλούμενος την υποστήριξη της φίλης χώρας Γαλλίας. Επιπροσθέτως η γαλλική εφημερίδα “LE FIGARO” (4/1896) παρουσιάζει με συγκίνηση και θαυμασμό το μεγαλείο της 1ης Ολυμπιάδας στην Αθήνα εγκωμιάζοντας ταυτόχρονα στοιχεία και αρετές του ελληνικού λαού.
Έτσι το 1896 η Ελλάδα μέσα από την πρώτη σύγχρονη Ολυμπιάδα συνάντησε το ένδοξο ιστορικό της παρελθόν αναδεικνύοντας το μέσα από τον πολιτισμό της και τις αξίες του αθλητισμού όπως ομοίως έπραξε πάλι στην ίδια περίπτωση το 2004. Τα τελευταία χρόνια στους Ολυμπιακούς Αγώνες επικρατεί άραγε αυτή η παραδοσιακή διατήρηση της ιστορικής και πολιτισμικής κληρονομιάς της εκάστοτε διοργανώτριας χώρας ; … ή μήπως συνίσταται πλέον μια διαφορετική απόδοση των πραγμάτων ; ·
Πηγές :
- Χριστίνα Κουλούρη, «Αθήνα η πόλη των Ολυμπιακών Αγώνων», εκδ:ΔΟΑ. Αθήνα,2004
- Πολίτης, Ν.Ε., «Οι Ολυμπιακοί Αγώνες του 1896. Όπως τους έζησαν τότε οι Έλληνες και οι Ξένοι», Αχαϊκές εκδόσεις, Πάτρα1996
